Çekingen kişilik bozukluğu (ÇKB) olan bireyler, eleştirilmekten, reddedilmekten ve onaylanmamaktan aşırı derecede korkarlar. Bu korku o kadar ileri boyuta varabilir ki, insanlardan gelebilecek olumsuz geri bildirimlerden

Çekingen kişilik bozukluğunun özellikleri

Çekingen kişilik bozukluğunun özellikleri

kendilerini korumak için, işe girmekten ya da ilişki kurmaktan kaçınabilirler. Sosyal ortamlarda aptalca bir şey söylemekten, utanç verici duruma düşmekten, yüzlerinin kızarmasından ve diğer tedirginlik işaretlerini göstermekten aşırı derecede endişe duyarlar.

Kendilerini başkalarıyla çok fazla karşılaştırırlar ve genelde onlardan daha değersiz ve yetersiz olduklarına kanaat getirirler. Bu inanış onları riske girmekten ve yeni şeyler denemekten alıkoyar.

Bu bozukluğa sahip kişiler, asosyal değillerdir. Sosyal ilişkiler için güçlü arzu taşımalarına rağmen, eleştiri korkuları onların sosyalleşmesini zorlaştırabilir.

Çekingen kişilik bozukluğu bazıları tarafından aşağılık kompleksi olarak tanımlanır.

ÇKB yagın bir rahatsızlık olup toplumda görülme oranı %1-10 dolayındadır.

Çekingen kişilik bozukluğu genelde sosyal kaygı bozukluğu (eski adı ile sosyal fobi) ile birlikte seyreder. Bu durumun önemli sebeplerinden biri, her iki bozukluğun tanı kriterlerinin birbirine çok yakın olması gösterilebilir. Bazı araştırmacılara göre çekingen kişilik bozukluğu sosyal kaygı bozukluğunun daha kronik bir türüdür.

Pek çok bozukluk çekingen kişilik bozukluğu ile birlikte gelişebilir. Çekingen kişilik bozukluğu olan bireylerin çok çok önemli bir kısmında aynı zamanda majör depresyon görülür. Aynı zamanda borderline kişilik bozukluğu, şizotipal kişilik bozukluğu ve alkol kullanımı da çekingen kişilik bozukluğu ile birlikte görülebilir.

Biçim İle Bozukluk Arasındaki Ayrımlar

Bu yazıyı okuyan pek çok insan, karşılaştığı ifadelerin kendini tasvir ettiğini düşünecek ve kendine çekingen kişilik bozukluğu tanısı koyacak muhtemelen. Bu durumu biz de üniversitede yaşardık: Her psikopatoloji dersinden bir bozukluk sahibi olarak ayrılırdık. İsterseniz, sahip olduğunuz özelliklerin bir kişilik özelliğinin mi bir kişilik bozukluğunun göstergesi mi olduğunu anlamaya çalışalım. Bunun için bazı açılardan, kişilik özelliği ile kişilik bozukluğu karşılaştırması yapalım:

– Kişilik özelliği: Alışkanlıkları ve kendi rutinleri ile dingin bir hayat yaşarlar. Tanıdık bildik olanları yeni ve bilinmez olanlara tercih edebilirler.

– Bozukluk: Sıradanlığın dışına çıkan olası zorlukları gözlerinde çok büyütürler.


– Kişilik özelliği: Ailelerine yakındırlar ve birkaç yakın arkadaşları vardır.

– Bozukluk: Birinci derecede akrabalarının dışında yakın arkadaşları ya da güvendikleri başka kişiler ya hiç yoktur ya da ancak böyle bir kişiden söz edilebilir. Belirgin kişilerarası ilişki gerektiren etkinliklerden kaçınırlar.


– Kişilik özelliği: Başkalarının ne düşündüğü ile çok ilgili olurlar ve bu konuda çok duyarlıdırlar.

– Bozukluk: Sevileceklerine kesin inanmadıkça insanlarla ilişkiye girmek istemezler. Kolay incinirler, sürekli bir kaygı duyarlar.


– Kişilik özelliği: Başkalarıyla ilişkilerinde, diğer insanlardan farklı davranabilirler. Daha tedbirli bir tavırları vardır.

– Bozukluk: Başkalarının yanında yüzü kızararak, ağlamaklı olarak ya da kaygısını dışa vurarak utanılacak bir duruma düşmekten korkarlar.


– Kişilik özelliği: Başkalarının yanında çekingen, kontrolü elden bırakmayan bir tutum sergilerler.

–  Bozukluk: Uygunsuz ya da aptalca bir şey söyleyecekleri korkusuyla ya da kendilerine yöneltilen bir soruyu cevaplayamayacakları endişesiyle sosyal ortamlarda suskun kalırlar.


– Kişilik özelliği: Meraklı olabilirler ve özel birtakım uğraşlara odaklanabilirler.

– Bozukluk: Çok başarılı sayılmazlar. İşlerine ya da boş zaman uğraşlarına odaklanmakta zorluk yaşarlar.

Çekingen Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Çekingen kişilik bozukluğunu nedenselliğinin araştırılmasıyla ilgili önemli bir zorluk söz konusudur: Bozukluktaki belirtiler, sağlıklı bir görüşme yapılmasının önüne geçebilmektedir. Bununla birlikte, genetik altyapının etkisi ve erken çocukluk deneyimlerinin etkisinden bahsedebiliriz.

Özellikle anne babanın küçümseyici ve aşağılayıcı tutumları, aşırı koruyup kollamaları ve anne babada da benzer özelliklerin bulunması olası etkenler arasında gösterilmektedir.

Çekingen Kişilik Bozukluğu Tanı Kriterleri

Yaygın tanılama sistemlerinden biri olan DSM’nin V. versiyonunda, çekingen kişilik bozukluğu tanısı için gerekli kriterler şu şekilde belirtilmiştir:

Birçok kapsamda erken çocukluk çağında başlayarak, aşağıdakilerden dört ya da daha fazlası ile kendini gösteren ısrarcı bir sosyal ketleme yapısı, yetersizlik duygusu ve eleştiriye karşı aşırı hassasiyet:

– Önemli oranda kişilerarası etkileşimi kapsayan mesleki faaliyetlerden eleştiri ya da onaylanmama korkusuyla kaçınma.

– Sevileceğinden emin olmadığı sürece insanlarla ilişkiye girme konusunda isteksizlik.

– Utanacağı ya da dalga geçileceği korkusuyla samimi ilişkilerde kendini kısıtlama.

– Eleştirilmeye ya da reddedilmeye kafayı takma.

– Yetersizlik hissettikleri için yeni kişiler arası durumları sınırlama.

– Kendini sosyal olarak yetersiz ya da aşağı konumda görme.

– Utançlarını kanıtlayabileceği için yeni aktiviteleri denemeye karşı isteksiz olma.

Örnek Bir Çekingen Kişilik Bozukluğu Vakası

L. 45 yaşında, depresyon tedavisi isteyen ve ilkokul birinci sınıftan beri depresyon hissini deneyimlediğini belirten bir danışandır. Görüşme sırasında L. kendini bildiğinden beri sosyal anlamda huzursuz hissettiğini söylemiştir. 5 yaşına geldiğinde diğer çocuklar arsında yoğun anksiyete (kaygı, endişe) yaşadığını ve başkalarının önünde konuşması gerektiğinde, kafasının bir anda “boşaldığını” hissettiğini söylemiştir. Doğum günü partilerinden, öğretmenlerin sınıftaki sorularından ve yeni çocuklarla tanışmaktan nefret ederek büyümüştür. Her ne kadar mahallesindeki birkaç çocukla oyun oynayabilmiş olsa da, hiçbir zaman “en iyi arkadaşım” diyebileceği biri olmamış ve bir kızla çıkmamıştır. Lise hayatında akademik anlamda başarılı olmuş olsa da üniversite notlar düşmüştür. Mezun olduktan sonra, çok az sosyal etkileşim gerektirdiği için postanede işe girmiştir.

Çekingen Kişilik Bozukluğu Testi

Çekingen kişilik bozukluğu (ÇKB) tanısı için kesinlikle bir tıp doktorunun (psikiyatristin) değerlendirmesine gerek olduğunu hatırlatmak isterim öncelikle. Dolayısıyla, aşağıdaki mini testi sadece bir değerlendirme ve fikir edinme amacıyla kullanabilirsiniz ancak. Şüphe duyduğunuz durumda ise profesyonel destek almanızı öneririm.

Aşağıdaki maddelerin her birini dikkatlice okuyunuz. Sorulardaki ifadeler tam olarak ya da çoğunlukla size uyuyorsa cevabınız EVET, size uymuyorsa HAYIR olsun. Şayet 7 sorunun en az 4 tanesine EVET cevabı veriyorsanız ÇKB ile ilgili bir uzman görüşü almanızı öneririm.

ÇKB Test Soruları

1- Birçok insanla uğraşmayı gerektiren işlerden ya da görevlerden kaçtığınız oldu mu?

2- Sizi seveceklerinden emin olmadıkça insanlarla ilişkiye girmekten kaçar mısınız?

3- Yakın olduğunuz insanlara karşı bile “açık” olmakta zorlanır mısınız?

4- Toplumsal durumlarda eleştirilecek olmaktan ya da dışlanacak olmaktan sık sık üzüntü duyar mısınız?

5- Yeni insanlarla karşılaşınca genellikle sessiz ve durgun mu kalırsınız?

6- Başkaları gibi iyi, akıllı ya da çekici olmadığınıza mı inanıyorsunuz?

7- Yeni şeyleri denemekten korkar mısınız?

UYARI: Lütfen bu mini testi sadece bir bilgilenme ve kendinizi değerlendirme amacıyla kullanın. Sorulara verdiğiniz cevaplardan hareketle kendinizde çekingen kişilik bozukluğu olduğunu düşünüyorsanız, profesyonel bir destek alın.