Daha önce paylaştığım bir yazıda, mod kavramının ne olduğunu ele almıştım. (Bakınız: Mod Nedir?) Bu yazıda ise, çocuk modu kavramını ele almaya çalışacağım.

Hepimiz zaman zaman bir çocuk gibi hissedip, bir çocuk gibi davranma eğilimi gösterebiliriz. Ancak, çocuksu davranışların uygun olmadığı durumlarda bu yanlarımızı kontrol altında tutarız. Kişinin kendini, etrafını, dünyayı vb. bir çocuk gibi algıladığı hallere çocuk modları denir. Bir yetişkin olduğumuz halde, bir çocuğun verebileceği tepkileri sergiler ve hissedebileceği duyguları  deneyimlersek mod yaşantısından bahsetmiş oluruz. Yoksa, her yaşta üzülür, öfkelenir veya mutlu olabiliriz.

Çocuk modundayken, bir çocuk gibi incinir, bir çocuk gibi öfkelenir, bir çocuk gibi sevilmemiş veya bir çocuk gibi mutlu hissederiz. Mesela birinin bizi yok saymasından bir yetişkin olarak rahatsız olmamız başka bir şeydir, bir çocuk gibi yok sayılmış hissetmemiz başka bir şeydir. Patronumuzun işimizi beğenmemesi karşısında bir yetişkin olarak kötü hissetmemiz başka bir şeydir, bir çocuk gibi başarısız ve beğenilmemiş hissetmemiz başka bir şeydir.

Çocuk modları, tek başına içinde bulunulan mevcut durum aracılığıyla açıklanamayacak kadar güçlü ve yoğun duygular hissedildiğinde aktifleşirler. Kişinin kendisi veya kişiye dışarıdan bakanlar, mutsuzluk, öfke, utanç ve yalnızlık gibi duyguların aslında abartıldığının farkında olabilirler. Ancak kişiler çocuk modundayken o duygularla başa çıkmakta zorlanırlar.

Mesela cep telefonunda aradığı eşine ulaşamayan bir hanımefendiyi düşünelim. Bu hanım yetişkin bir moddaysa, “Herhalde müsait değil, o bana döner.” gibi bir düşünceyle hiç de kötü duygular hissetmeden duruma tepki verir. Ancak çocuksu bir moddaysa, aynı durumla ilgili “Telefonuma bakmıyor. Demek ki benimle görüşmek istemiyor. Bu da demektir ki beni sevmiyor.” gibi bir mantık yürütebilir ve bu duruma ebeveyni tarafından sevilmeyen bir çocuk gibi tepki verebilir. Bir çocuk gibi üzülür, küser veya öfkelenebilir.

Çocuk modları genelde başkaları tarafından reddedildiğimizi, yalnız bırakıldığımızı veya baskı altında tutulduğumuzu hissettiğimizde aktif hale gelirler. Bu durumlarda güvenlik, yakınlık ve özgürlük gibi en temel insani ihtiyaçlarımızın engellendiğini hissederiz. (Temel insani ihtiyaçlarımızın ne olduğuyla ilgili bir makaleye şu linkten ulaşabilirsiniz.)

Eşine hediye alan bir adam düşünelim. Eşi, adamın aldığı hediyeye, adamın beklediği gibi bir minnet duygusuyla değil de sıradan bir şekilde teşekkür ederek tepki vermiş olsun. Bu adam, yetişkin bir moddaysa bu durumda hiçbir sorun görmez. Şayet çocuksu bir moddaysa, eşinden beklediği tepkiyi görememenin hayal kırıklığına tahammül edemez. Bu durum karşısında bir çocuk gibi üzülebilir, küsebilir, surat asabilir veya öfkelenebilir.

Çocuk modlarıyla ilgili şöyle bir şey söyleyebiliriz: Bir bireyin psikolojik sorunları ne kadar şiddetliyse, sağlıksız çocuk moduna girme ihtimali de o kadar yüksek olur. 

Çocuk Modlarının 3 Türü

Çocuk modlarını üç grupta ele alabiliriz:

  1. Bu modların ilki genelde yalnızlık, utanç, korku ve mutsuzluk gibi zorlayıcı ve acı verici duygularla kendini gösteren gruptur. Bunları incinmiş çocuk modu olarak isimlendiririz.
  2. İkinci grupta agresiflik, öfke, dürtüsellik ve karşı gelme gibi duygular baskındır. Bu mod, kızgın ve dürtüsel çocuk modu olarak isimlendirilir.
  3. Üçüncü grup, neşeli, meraklı, eğlenceli ve coşkulu hissettiğimiz moddur. Buna mutlu çocuk modu denir. Mutlu çocuk modu, şema terapi açısından sağlıklı yetişkin modu ile birlikte sağlıklı yanımız olarak kabul edilir. Burada çok önemli bir nokta, mutlu çocuk modu ile şımarık (dürtüsel) çocuk modu diyebileceğimiz yanımızın karıştırılmamasıdır.

Soru: İçinde bulunduğumuz modun normal mi anormal mi olduğunu nasıl anlarız?

Cevap: Biz sağlıklı bir yetişkin olarak da öfkelenebilir, kızabilir veya üzülebiliriz. Ancak çocuk modunda verdiğimiz tepkiler genelde durumla çok paralellik göstermez. Duruma göre daha yoğun olarak yaşarız duygularımızı. Biz söz konusu moddan çıktıktan sonra, verdiğimiz tepkileri durumla orantısız ve abartılı bulabiliriz. Bununla birlikte, bize bakan kişiler de tepkilerimizin anormal olduğunu fark edebilirler.  Verdiğimiz tepkiler karşısında “Biraz abartmıyor musun?” gibi bir cümle duyabiliriz.

Siz de çocuk modlarıyla ilgili düşüncelerinizi yazının yorum kısmından benimle paylaşırsanız sevinirim. Muhabbetle kalın.