Salı , Ağustos 21 2018
Ana Sayfa / Genel / Mobbing Nedir?

Mobbing Nedir?

Kökeni Latince “mobile vulgus” kelimesinden türetilmiş olan ve dilimize de “mobbing” olarak geçen bu kavram iş yerinde yaşanan tüm taciz türlerini içine alan geniş bir kavramdır. Tüm taciz türlerinin yarattığı psikolojik sonuçlar, mobbing kavramını günümüzde oldukça popüler hale getirmiştir.

İş hayatında önceleri gizli kalan baskı olayları mobbingin yasalara girmesiyle birlikte, çalışanların haklarını aramalarına yardımcı olmuştur. Özellikle özel sektörde işinden olmak istemeyen kadın çalışanların yaşadığı travmalar halen sürse de, işverenlerin yaptırımlardan bir nebze de olsa çekinmelerini sağlamıştır.
İş yerinde yaşanan taciz olayları halen yüzde yüz tespit edilememektedir. Tacize uğrayan kişinin şikayeti ile ortaya çıkabilen mobbing için daha kapsamlı belirleme çalışmaları yapılması ve sendika işyeri temsilcisi gibi mobbing iş yeri temsilcisi seçilmesi uygun olacaktır.

Yabancı kökenli olması sebebiyle Türk Dil Kurumu mobbing kelimesini çevirme ihtiyacı hissetmiş, karşılık olarak da “bezdiri” kelimesini uygun bulmuştur. Özel sektör veya devlet hizmeti alanında çalışan hemen herkesin maruz kalabileceği bezdiri için özel birimler oluşturmak ve biraz da olsa yetkilendirmek, önleme çalışmaları için makul sayılmaktadır.

Mobbing uygulayan kişi elindeki yetkiyi veya gücü olumsuz olarak bir çalışana doğru yönlendirmiş olmaktadır. Hemen her ortamda düzenli bir şekilde kişiye baskı uygulaması, taciz etmesi, hakaret etmesi, aşağılayıcı kelimeler ve üsluplar kullanması, tehdit etmesi gibi taktikler ile çalışanın huzurunu kaçırıp istediği amaca ulaşmaya veya çalışanı işinden etmeye odaklanmış bir çalışma söz konusudur.

Mobbingin Tarihçesi

Tarihsel yol alışını incelediğimizde karşımıza önce hayvanların birbirlerine karşı uyguladığı, sonra ise çocukların aralarında oluşan güç savaşında karşılaştığımız mobbing kavramı, yetişkinlerin dünyasına ve iş yaşamına 20. yüzyılın ortalarında girmeye başlamıştır. 1984 yılında Dr. Heinz Leymann’ın hazırladığı raporda mobbingten ilk kez bahsetmiş ve bilimsel literatüre kazandırmıştır.

Mobbing Nasıl Anlaşılır?

Mobbingi iş yaşamının ilk beş ayında tespit etmek ve teşhis koymak pek doğru kabul edilmemektedir. Sistematik bir şekilde uygulandığı için bilimsel olarak ilk 6 ay sonunda belirtilerin ve yaşananların not edilmesiyle mobbing uygulandığından emin olunabilir. Amirlerin, patronların, müdürlerin ve diğer yetkililerin, iş hayatına yeni giren bir çalışana ilk aylarda baskı uygulaması disiplin kavramının içinde değerlendirilmektedir. Ancak bu baskı, tacizle, hakaretle, aşağılama veya aşırı iş yüküyle tamamlanıyorsa mobbing durumundan bahsedilebilir.

Çalışanların günümüzde kendilerine yönelen tüm çatışma durumlarını mobbing olarak adlandırdığı görülmektedir. İş yerinde yaşanan problemlerin çözümü için yaşanan çatışmalar ve anlaşmazlıklar sistematik bir devam arz etmiyorsa geçici olarak nitelendirilir ve hatta örgüt yönetimi ve psikolojisi açısından düşünüldüğünde faydalı olarak bile addedilebilir.

Mobbing durumunda mağdur olarak nitelendirilen maruz kalan kişi, devamlı kaybeden konumundadır. Güç dengesi düşünüldüğünde güçsüz, yetki olarak yetkisiz ve sürekli ezilen durumda olan mağdur çalıştığı işyerinin mobbing birimine, yoksa daha üst amirlere veya yöneticilere, son olarak da bir avukata başvurmalıdır.

Mobbing Çeşitleri Nelerdir?

Yönetici ve amir durumunda olanların hiyerarşik olarak emrinde ve altında çalışanlara karşı uyguladığı mobbing türüne düşey psikolojik taciz,

Aynı departmanda çalışan ve yetki olarak birbirinden farklı olmayan, benzer çalışanların birbirlerine uyguladığı mobbing türüne yatay psikolojik taciz,

Çalışan ve ast konumda olan bir veya birden fazla personelin, yönetici veya amir konumunda olan kişiye karşı uyguladığı mobbing türüne ise dikey psikolojik taciz adı verilmektedir. Bu son mobbing türüne sporu yakından takip edenlerin hatırlayacağı bir örnek vermek gerekirse; Fatih Terim’in İtalyan takım Milan’ı çalıştırdığı dönemlerde oyuncuların bilerek oynamaması, gol kaçırması ve penaltıyı dışarı atması, yönetimin teknik direktörün işine son vermesine neden olmuştu. (Bunu yıllar sonra oyunculardan Maldini ve İnzaghi itiraf etmişlerdi.)

Mobbing Aşamaları Nelerdir?

  • Kişiler arası çatışma başlar
  • Tüm iletişim kanalları kullanılmasına rağmen çatışma çözüme kavuşmaz
  • Kişi fiziksel ve ruhsal olarak mobbing belirtileri göstermeye başlar
  • Mobbingin şiddetlenmesiyle kişinin çalışma performansı düşer
  • Mobbingin had safhaya ulaşması ile kişi işe geç kalır, izin ve rapor alır.
  • Zirvedeki mobbing uygulamasıyla kişi sürekli hasta olduğunu söyler ve işe gitmez
  • Son aşamada kişi psikolojik rahatsızlık geçirir, işten uzaklaştırılır veya istifa eder.

Mobbingin Etkileri Nelerdir?

Stres dolu iş hayatında mobbing uygulandığı çok sık duyulan bir sorun haline gelmiştir. İnsanoğlunun var olduğu günden bu yana sürekli kişiler arası mücadele halinde ilerleyen problemleri, medeniyetin bizim görebileceğimi en üst noktasında bile devam etmektedir. Baskı gören bireylerin bu baskıyı suç olarak nitelendirmeden iş hayatlarına devam etmeleri, tacizcilerin daha da cesaretlenmesine ve fütursuzca davranış sergilemelerine fırsat vermektedir. Çalışanlar iş akitlerinin fesh edilmesinden veya daha çok baskıya maruz kalmalarından korktukları görülmektedir. Özellikle sigortasız çalışanların böyle durumlarda işlerini kaybetmemek adına sessiz kaldıkları düşünülmektedir.
Son dönemlerde ülkemize yurt dışından mülteci olarak gelen insanların, daha düşük ücretlere çalışmaları mobbing uygulamasını arttırmıştır. İşverenler işten çıkaramadıkları çalışanları, çeşitli baskı ve psikolojik taciz yollarıyla istifa etmeye çalıştırmakta ve yerlerine uygun ücretle sigortasız çalışan bulmayı tercih etmektedirler.

Başlangıçta bu tür baskılara sessiz kalan çalışan, yoğunluğu arttıkça yine sesini çıkaramamakta, savunma mekanizması olarak bastırma veya yön değiştirmeyi kullanarak, işlerine devam etmektedirler.

Mobbingin en tehlikeli olanı tek bir bireye karşı yapılan toplu tacizlerdir. Böyle durumlarda yukarıda bahsettiğimiz mobbing türlerinden ikisi de görülebilmektedir. Yöneticinin mobbing uygulamasına yatay konumda bulunan diğer çalışanlar da tacizci olarak dahil olabilmektedir. Kişinin prestijini düşürmeye hatta yok etmeye yönelik mobbingin sonucunda çalışan işten ayrılmayı veya tayin istemeyi tercih etmektedir.

Mağdurlar genelde kendine güvenlerini yitirmekte, çaresizlik hissetmekte, umutsuz olmakta, depresyona girmekte, psikolojik kökenli fiziksel rahatsızlıklara yakalanabilmekte, sosyal olarak uyumsuz davranabilmekte, işine yoğunlaşmada sorun yaşamakta, asabi olmakta, uykusuz kalmakta, huzursuz olmaktadır. Mesleğine karşı saygısını yitiren kişi kendine saygısını da kaybetmektedir.

Travma etkili stres, panik atak, yüksek tansiyon, depresyon, uyku bozuklukları, ağlama ve kalp çarpıntılarına kadar uzanabilen bir dizi sağlık sorunların yaşanabilmektedir. İş yerinden kaynaklı problemler kişinin evdeki hayatını da etkilemekte, eşi ve çocukları ile arasında sorunlar oluşturabilmektedir.

Mobbinge Karşı Alınabilecek Önlemler Nelerdir?

Bezdiriye maruz kalan bir çalışanın tacizci durumdaki kişiye, bu tutumdan vazgeçmesini bir tanığın huzurunda söylemesi gerekir. İş yerinde farklı konumdaki bir yetkiliye bu durumu gerekirse yazılı olarak bildirmesi önemlidir.
Yaşanan mobbing uygulamalarını, sadece iş yükü artsın diye verilen emirleri yazılı bir evrak şeklinde kaydetmesi gerekir. Varsa işyeri sendika temsilcisine durumunu söylemeli ve sendikal haklarını öğrenmelidir.

Bu durumla baş edebilmesini sağlayacak şekilde psikolojik yardım alması ve aldığı bu yardımı ileride kanıt olarak kullanması faydalı olacaktır.

Yasal Dayanaklar

Çıkarılan iş kanunlarında mobbing kavramı ile ilgili doğrudan bir yaptırım veya sözden bahsedilmese de anayasada bulunan bazı maddeler mobbing uygulamasına karşı alınabilecek önlemleri içermektedir.

Anayasanın 5. maddesinde; “kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları sağlamak” devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmaktadır.

Anayasanın 10. maddesinde; “devletin kanun önünde eşitliği sağlaması”, 12. maddesinde; “Herkesin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilemez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahip olduğu”, 17. Maddesinde; “herkesin yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu” konuları yer almakta ve kişinin baskıya karşı kullanabileceği maddeler olarak nitelendirilmektedir.

İş Kanununda 5. maddede yer alan “eşit davranma ilkesi”, 22. maddede yer alan “çalışma koşullarında değişiklik ve iş sözleşmesinin feshi” 77. maddede geçen “işverenlerin ve işçiklerin yükümlülükleri”, çalışanın hakkının korunması açısından önemlidir.

Türk Borçlar Kanunu bu anlamda bir ilki içermiş ve psikolojik taciz ifadesi orada “işçinin kişiliğinin korunması” şeklinde kendine yer bulmuştur. Bu maddeyle işçinin mobbing karşısındaki hakları güvence altına alınmıştır.

Türk Medeni Kanununda ise 2. maddede “dürüst davranma” ile ilgili şu hüküm “herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır” oldukça önemlidir. Ayrıca 23. maddedeki “kişiliği aşırı sınırlamaya karşı koruyan” hüküm, 24. maddedeki “saldırılara karşı koruyan” hüküm ve 25. maddedeki “bu konularda açılacak davaları” içeren hüküm çalışanların haklarını korumaya yöneliktir.

Türk Ceza Kanununda yer alan birçok madde mobbingin yaptırımlarını içermektedir.

“Eziyet” içerikli 96. madde,
“Cinsel taciz” içerikli 105. madde,
“Tehdit” içerikli 106. madde,
“Şantaj” içerikli 107. madde,
“İş ve çalışma hürriyetinin ihlali” içerikli 117. madde,
“Ayrımcılık” içerikli 122. madde,
“Hakaret” içerikli 125. madde,
“Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma” içerikli 123. madde,
“Haberleşmenin engellenmesi” içerikli 124. madde,
“Haberleşmenin gizliliğini ihlal” içerikli 132. madde,
“Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması” içerikli 133. madde,
“Özel hayatın gizliliğini ihlal” içerikli 134. madde,
“Kişisel verilerin kaydedilmesi” içerikli 135. madde mobbing davalarında kullanılabilir.

Psikolojik Danışman Memet KAYMAZ

Bu da Var

Zeka Geriliği Nedir?

Çocuğun zihinsel işlevlerin, içerisinde bulunduğu ve özelliklerini taşıdığı gelişimsel dönemin seviyesine uymamasına zeka geriliği adı …

Bir Yorum

  1. Hilal Çoşkun

    İyi günler
    Benim sorunum mobing hakkındaki yazınızla ilgili

    Bana çalıştığım iş yerimde idari amirim tarafından sürekli olarak taciz tehdit dolaylı yoldan olmayan hakaretler olsun istifa etmem için bir yıldırma uygulanıyor. Verilen görevleri elimden geldiğince en hızlı en doğru bir şekilde yaptığım halde insanların önünde hiç çalışmadığımı, hiç bir iş yapmadığımı söylemesi, zamanında işe gitsem bile neden geç kalıyorsun diyerek soruşturma açması, sürekli olarak aldığın maaşı hakketmiyorsun demesi, özel hayatıma karışması, özel eşyalarımı koyduğum dolabımı açıp içini karıştırması ve bütün bunların en ağırı ise kitap deposunda bir bayan olarak üç erkekle beraber çalışmak zorunda bırakılmam oldu. itiraz edemiyorum çünkü yığınla borcum var ve işimi kaybetmek istemiyorum bende sürekli rapor alıyorum. Rapor aldığım zamanda telefonla arayıp tehdit ediliyorum. Ne yapacağımı bilmiyorum.
    bu yüzden işten soğudum ve psikolojik rahatsızlığa yakalandım. uyuyamıyorum, işe geç kalıyorum, sürekli olarak rapor alıyorum ve sürekli bir öfke nöbetine yakalanıyorum. Lütfen yardımcı olur musunuz. Lütfen bana yardım edermisiniz, ne yapmam gerektiğini bilmiyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Randevu İçin Tıklayın!