Şemanın ne olduğunu şu yazıda, ve nasıl oluştuğunu da şu yazıda daha önce anlatmıştım. Bu yazıda ise, “Temel ihtiyaçlarımız nelerdir?” sorusuna şema terapi açısından cevap vermeye çalışacağım.

Şema Terapinin kurucusu Jeffrey E. YOUNG’a göre, insan bir takım temel ihtiyaçlarla dünyaya gelir. Young bu ihtiyaçların evrensel olduğunu, yani bütün insanlar için geçerli olduğunu var sayar. Bu ihtiyaçlar evrensel olmakla birlikte, ihtiyaçların yoğunluğu kişiye göre değişebilmektedir.

Temel ihtiyaçların uygun şekilde giderilmesi, çocuğu uzun vadede psikolojik açıdan sağlıklı, normal, iyi hisseden birey haline getirecektir. Giderilemeyen ihtiyaçlar ise, engellenmenin yoğunluğuna bağlı olarak bazı psikolojik sorunlara (şema) yol açacaktır. Burada çok ilginç olan nokta şu ki, ihtiyaçların engellenmesi şema oluşumuna, şema ise uzun vadede ihtiyaçların sağlıksız yollarla giderilme çabasına yol açmaktadır. Şema Terapi, giderilemeyen temel insani ihtiyaçlarımızı sağlıklı yollarla gidermemize yardımcı olan psikoterapi süreci olarak düşünülebilir.

Şema Terapi, çocukluktaki temel ihtiyaçlarla birlikte, yetişkinlikte de bazı ihtiyaçların hissedilebileceğini kabul eder. Mesela, çalışma ihtiyacı, başkaları ile ilgilenme ihtiyacı bunlar arasında gösterilebilir. Bu ihtiyaçları nasıl gidereceğimizi de büyük oranda, en temel ihtiyaçlarımızı giderme şeklimiz belirlemektedir.

Şema Terapi Açısından Temel İhtiyaçlarımız Nelerdir?

Young, yaptığı çalışmalar sonucunda temel duygusal ihtiyaçları beş kategori altında toplayabilmiştir:

  • Güvenli bağlanma ihtiyacı: Bu alanda, güvenlik, emniyet, istikrar, bakım, empati, duyguların paylaşılması, kabul ve saygı gibi ihtiyaçlar yer alır. Bu ihtyiaçlarımız sağlıklı şekilde giderilmezse, diğer insanlara bağlanmada ve diğer insanlarla ilişkilerimizde ciddi sorunlar yaşayabiliriz. Başkalarına güvenemez, her an aldatılacağımızdan ve kullanılacağımızdan endişe ederiz. Hayatımızdaki insanların bize gerçekten değer verebileceğini kabul edemeyiz. Kendimizi beğenmekte ve kabul etmekte ciddi zorluklar yaşarız.
  • Otonomi, yetkinlik ve olumlu kendilik ihtiyacı: Kendi başımıza hareket edebilme, yaşımıza uygun sorumluluk alma ve kendimizi ortaya koymak da ihtiyaçlarımız arasındadır. Şayet bu ihtiyaçlarımız giderilmezse, kendimizi yetersiz, hayatın sorunlarına karşı dayanıksız hissederiz. Hayatımızı idame ettirebilmek için başkalarına aşırı muhtaç hissederiz. Kişisel karar almakta çok zorlanırız. Başkalarından ayrı bir kimliğimiz olduğunu hissedemeyiz.
  • Kendini ifade etme ihtiyacı: Bir çocuk olarak kendimizi ifade edebilmek, duygularımızı, düşüncelerimizi dile getirebilmek çok önemlidir Bunları yapamadığımızda, kendimizden vazgeçerek başkalarının istek ve ihtiyaçlarına aşırı odaklı hale gelebiliriz. Bizi kendimizden uzaklaştıracak derecede fedakarlık yapabiliriz. Başkalarının taleplerine kolayca boyun eğebiliriz. Başkalarının onayını almak bizim için abartılı derecede önemli olur.
  • Spontanlık (kendiliğindenlik) ve oyun ihtiyacı: Bu ihtiyaçlarımız sağlıklı şekilde giderilmezse, doğal dürtülerini, duygularını ve kişisel tercihlerini bastıran ve yok sayan kişiler haline gelebiliriz. Bu durumda, aşırı kuralcı, aşırı ahlakçı ve cezalandırıcı bir kişilik geliştirebiliriz. Hayatımızı zorlayıcı mükemmelliyetçilik esir alır; hayata karamsar ve kötümser bir pencereden bakarız.
  • Gerçekçi (sağlıklı) sınır ihtiyacı: Bir çocuk olarak bizim sağlıklı disipline de ihtiyacımız var. Hayatta hiç bir sınırla karşılaşmamak, her istediğimizin sağlıksız şekilde gerçekleşmesi de hayatımızda bazı sorunlara yol açar. Bu durumda, ihtiyaç hissettiğimiz içsel sınırlara sahip olamayız. Kendimizi kontrol etmekte zorluk yaşarız. Kendimizi başkalarından üstün ve ayrıcalıklı hisseder, onlarla sağlıklı ilişki kuramayız. Başladığımız işleri bitirmekte çok ciddi zorluklar yaşarız.

Gördüğünüz üzere, çocukluk döneminde gideril(e)meyen temel ihtiyaçlarımız, hayatımızın geri kalan kısmında başımıza bela olabilmektedir. Şema Terapi, başımızdaki bu belalardan kurtulmak ve en temel insani ihtiyaçlarımıza sağlıklı yollardan ulaşmak için bize bir imkan sunmaktadır.

Siz de temel ihtiyaçlarımız ve şema terapi ile ilgili düşüncelerinizi benimle paylaşırsanız memnun olurum. Muhabbetle.